جستجوي مقاله (جستجوی پیشرفته)

در این قسمت شما می توانید عنوان یا قسمتی از خلاصه مقاله مورد نظر خود را در کادر زیر وارد نمونه و لیست مقالات مرتبط را مشاهده نمایید

اخبار نشریه

آخرین شماره

No 1
شماره 1 سال 1
زمستان 1395
|

پربازدیدترین مقالات


آخرین مقالات منتشر شده

بيست سال واژه‌گزيني
نسرین پرویزی
DOI : 0
کلمات کلیدی :
در میان دانشگاهیان و تحصیل‌كرده‌های جامعۀ ما، هستند كسانی كه، با اقامة چند دليل، معتقدند لازم نیست ما وقت و نیرو و سرمایۀ خود را صرف یافتن معادل‌های فارسی برای اصطلاحات علمی فرنگی كنیم. اما ما نيز معتقديم واژه‌گزيني ضرورت دارد و براي آن دلايلي در دست داريم. زبان فارسي بخشي از هويت و فرهنگ ماست و ضعيف شدن آن يعني ضعيف شدن فرهنگ و از دست دادن اعتماد به ‌نفس فارسي‌زبانان در عرصه‌هاي علمي و اجتماعي. از سوي ديگر، ورود لغات بیگانه به یك زبان، اگر از حد بگذرد، هویت و ماهیت و ساختار آن زبان را در هم می‌شكند. نخستین آسیبی كه براثر كثرت لغات بیگانه به یك زبان وارد می‌شود بروز تیرگی معنایی در آن زبان است؛ آسیب دیگر ابهام در نقش دستوری كلمات است؛ و سه ديگر آسيبي است كه به موسیقی زبان وارد می‌شود. اگر كاری كه فرهنگستان در واژه‌گزيني می‌كند الگویی شود برای استادان و متخصصان علاقه‌مند به زبان فارسی، تا آنها خود، بر طبق آن الگو، واژه‌سازی و واژه‌گزینی كنند، این امید وجود دارد كه زبان فارسی با امكانات ذاتی خود و با همت همگان روزی زبان علم شود. چشم‌اندازی كه فرهنگستان برای آیندۀ واژه‌گزینی در نظر دارد این است كه واژه‌گزینی را به صورت یك «علم» در آورد و، با تعلیم آن علم به مستعدّان، متخصص واژه‌گزینی تربیت كند و كاری كند كه این متخصصان در كنار استادان هر رشته واژه‌گزینی را به ‌صورت یك فعالیت گسترده درآورند. البته، می‌توان بر زبان خارجی مسلط بود و از كتاب‌ها و مقالات خارجی استفاده كرد و، درعین‌حال، علم را در ایران به زبان فارسی تولید و منتشر كرد.
غلامعلی حدادعادل
DOI : 0
کلمات کلیدی : زبان فارسی ، هویت ملی ، تیرگی معنایی ، روشنی معنایی ، ابهام در نقش دستوری ، موسیقی زبان ، زبان علم
چكيده:وام‌گيري واژگاني رايج‌ترين نوع وام‌گيري زباني است. پديدة وام‌گيري موضوعي است كه در چندين رشته، از جمله اصطلاح‌شناسي و جامعه‌شناسي زبان و زبان‌شناسي تاريخي، به آن پرداخته مي‌شود. در این مقاله، وام‌گيري واژگاني در چارچوب رده‌شناسي زبان بررسي و پژوهش‌هاي سوادِش، تريون، مويس‌كِن، فيلد، گورلاخ و هاسپِلمَت معرفی می‌شود. در همة اين پژوهش‌ها، وام‌واژه‌ها در بيش از دو زبان مطالعه شده و، با الهام از اهداف رده‌شناسي زبان، اشتراک‌ها يا جهاني‌هاي پديدة وام‌گيري واژگاني در زبان‌هاي مختلف ارائه شده است. شماري از اين مشتركات يا گرايش‌هاي حاكم در چارچوب جهاني‌هاي آماري، با ذكر تعداد و درصد، بيان شده است. ارائة سلسله‌مراتب وام‌گيري واژگاني در شماري از پژوهش‌ها چشم‌انداز وام‌گيري واژگاني را مشخص مي‌كند. بر اين‌ اساس، زبان‌ها از مقولة اسم بيشتر وام مي‌گيرند. بعد از اسم، وام‌گيري صفت و آنگاه فعل قرار دارد. علاوه بر سلسله‌مراتب وام‌واژه‌ها، مشخص كردن حوزه‌هاي معنايي آنها نيز از دستاوردهاي نگرش رده‌‌شناسي در اين زمينه است.
شهین نعمت‌زاده
DOI : 0
کلمات کلیدی : وام‌گیری ، وام‌گيري واژگاني ، وام‌واژه ، جهاني‌‌هاي وام‌گيري ، سلسله‌مراتب وام‌گيري
اصطلاح موضوع و واحد مطالعۀ اصطلاح‌شناسی است. دو پرسش همواره درخصوص ماهیت اصطلاح مطرح شده است: 1) اصطلاح چیست؟؛ 2) اصطلاح با واژه چه تفاوتی دارد؟ این مقاله به یافتن پاسخ این دو پرسش اختصاص دارد. چهار دیدگاه مطرح شده است که هر کدام از جنبه‌ای خاص به مفهوم اصطلاح پرداخته‌اند: دیدگاه‌های سنتی، کاربردشناختی، شناختی و چندوجهی. بررسی داده‌های اصطلاحی زبان فارسی، با بهره‌گیری از مفاهیم دیدگاه‌های گوناگون اصطلاح‌شناختی، سیزده ویژگی متمایز اصطلاحات را در مقایسه با واژه‌ها آشکار می‌کند که عبارت‌اند از مفهوم، کنشِ تعریفی، حوزه‌وابستگی، ساختمندی، بازنمود، ساخت‌واژۀ خاص، تک‌معناگرایی، همنامی، هم‌معناگریزی، نقش ارجاعی، بافت نظام‌مند، کنش‌محوری و اصطلاحی‌شدگی. داده‌ها عمدتاٌ از فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان برگرفته شده است. این بحث بر پیوستاری و کنشی بودن تمایز اصطلاح و واژه و اهمیتِ داشتنِ رویکردی زبان‌شناختی در تحلیل‌های اصطلاحی و لزوم قائل شدن به تمایز لفظی میان این دو مفهوم تأکید می‌کند
فرشید سمائی
DOI : 0
کلمات کلیدی : اصطلاح ، واژه ، ویژگی‌های اصطلاح ، اصطلاح‌شناسی ، زبان‌شناسی
در این پژوهش، برخی از مهم‌ترین رویکرد‌های نوین اصطلاح‌شناسی و مفاهیم بنیادین هر یک از آنها را بررسی می‌کنیم. رویکرد‌های اصطلاح‌شناسی اجتماعی، اصطلاح‌شناسی متن‌بنیاد، اصطلاح‌شناسی ارتباطی و اصطلاح‌شناسی اجتماعی ‌ـ‌‌شناختی را به‌تفصیل شرح می‌دهیم و رابطۀ آنها را با نظریۀ عمومی اصطلاح‌شناسی و اصول مکتب وین تبیین می‌کنیم. نگاه کلی در این چهارچوب، بررسی سیر تحول اصطلاح‌شناسی نظری و پژوهش‌های انتقادی مبتنی بر نیازهای عملی در این حوزه است که در نهایت به شکل‌گیری علم اصطلاح‌شناسی منجر شده است. رویکرد‌های نوین اصطلاح‌شناسی، در واقع واکنشی به جدال‌های چند دهۀ گذشتۀ اصطلاح‌شناسان و زبان‌شناسان و برنامه‌ریزان زبان برای تعیین مرزهای عملی و نظری این علم است.
فرشید سمائی
DOI : 0
کلمات کلیدی : نظریۀ عمومی اصطلاح‌شناسی ، مکتب وین ، اصطلاح‌شناسی اجتماعی ، اصطلاح‌شناسی متن‌بنیاد ، اصطلاح‌شناسی ارتباطی ، اصطلاح‌شناسی اجتماعی‌ـ ‌شناختی
: اصطلاح واحد واژگاني در حوزة زبان براي مقاصدِ ویژه است. اين واحدِ واژگاني در قالبِ لفظ بيانگر مفهومی است كه به مصداقي عيني يا ذهني در جهان خارج یا جهان‌هاي ممكن ارجاع مي‌دهد. قواعد لفظ‌گذاري و مباني و فرايند‌هاي ساخت اصطلاح در هر زبان تابع ساختار‌هاي واژگاني صرفي و نحوي و واجي همان زبان است و بايد بیشتر با معيار‌هاي ملي و منطقه‌اي همان زبان همخواني داشته باشد تا با معيارهاي بين‌المللي؛ اما قواعد و مباني‌ و فرايند‌هايي وجود دارند كه به سبب عام بودن در بيشتر زبان‌ها ديده مي‌شوند. شناخت اين قواعد و مباني و فرايند‌ها مي‌تواند در درك بهتر رابطة «مصداق ـلفظ ـمفهوم» در همة عرصه‌هايِ علم و فنّاوري به متخصّصان و مترجمان و فرهنگ‌نويسان و حتّي دانشجويان، نه‌تنها در جوامع توليدكنندة علم و فنّاوري كه در جوامع واردكنندة آنها نیز، كمك كند. در اين مقاله، توصيفي از اين قواعد و مباني و فرايند‌ها ارائه می‌شود.
سعید رفیعی خضری
DOI : 0
کلمات کلیدی : لفظ‌گذاري ، ساخت اصطلاح ، مبانی و فرایندها
این مقاله حاصل پژوهشی در اصطلاحات استعاری در حوزۀ رایانه و فنّاوری اطلاعات است. در این پژوهش 671 واژة مصوّب فرهنگستان در حوزة رایانه و فنّاوری اطلاعات مورد بررسی قرار گرفت. نخست، در این مجموعه اصطلاحات استعاره‌های پایۀ حوزة رایانه و فنّاوری اطلاعات شناسایی و دسته‌بندی شد. برخی از استعاره‌هایی که مبنای شکل‌گیری اصطلاحات این حوزه قرار گرفته‌اند عبارت‌اند از: دنیای مجازی دنیای واقعی است (دولت الکترونیکی)؛ دنیای مجازی مکان است(درگاه)؛ رایانه انسان است(هوش مصنوعی)؛ رایانه محیط کار است(پروندة داده‌ها)؛ دنیای مجازی عرصة تهاجم است (خرابکاری رایانه‌ای). سپس این استعاره‌ها مورد بررسی تطبیقی ‌فارسی ‌ـ ‌انگلیسی قرار گرفت. بر اساس یافته‌ها، دو راهکار اصلی برای معادل‌گزینی آنها اتخاذ شده بود: 1) معادل‌گزینی مفهومی (به دو روش استعاری و غیراستعاری)؛ 2) معادل‌گزینی تحت‌اللفظی، که بسامد بسیار بالای آن حاکی از این است که الگوهای استعاری را می‌توان از جامعة زبانی و فرهنگی به جامعة دیگر منتقل کرد، زیرا سازوکارهای درک در انسان عمدتاً استعاری است. اما در مورد تک‌استعاره‌های فرهنگ‌وابسته، معادل‌گزینی مفهومی راهکار مناسب‌تری است
آویشن محضری مرضیه چوپان‌زاده
DOI : 0
کلمات کلیدی : اصطلاح‌شناسی ، استعاره ، واژه‌های مصوّب فرهنگستان ، واژه‌های رایانه و فنّاوری اطلاعات ، معادل‌گزینی مفهومی ، معادل‌گزینی تحت‌اللفظی
هدف این پژوهش مطالعة دیرینه‌شناسی اصطلاحات حقوقی در زبان فارسی است. در اين مقاله، ابتدا زبان حقوقي تعريف شده و سپس تاريخ تحولات واژه‌گزيني اصطلاحات حقوقي در زبان فارسي نو بررسي شده‌ است. ساسانیان نظام حقوقی و مالیاتی مدوّن و جامعی بر اساس زبان زردشتی در بستر فارسی میانه داشتند. با حملة اعراب و تسلط اعراب بر ایران، عربی جایگزین آن شد. به مرور زمان، حکومت‌های فارسی‌زبان، زبان فارسی نو را جایگزین عربی کردند، اما اصطلاحات حقوقی و مالیاتی همچنان عربی ماند. در ادوار بعدی، به‌ویژه پس از حملة مغول، نظام حقوقی و اصطلاحات آن تحت تأثیر زبان ترکی نیز قرار گرفت؛ چرا که بسیاری از پادشاهان و طبقة حاکم ترک زبان بودند. از پادشاهی قاجار، به‌ویژه پس از مشروطیت، نظام و زبان حقوقی تحت تأثیر نظام‌های حقوقی غربی و اصطلاحات آنها قرار گرفت. فرهنگستان زبان ایران نیز، که در دورة پهلوی اول نضج گرفت، تأثیری ماندگار بر زبان حقوقی فارسی بر جای گذاشت. اکنون زبان حقوقی ایران ملغمه‌ای است از اصطلاحات غالباً عربی (78 درصد) و فارسی و فرانسه و انگلیسی و ترکی. نکتة قابل ذکر اینکه زبان و اصطلاحات حقوقي، تغييرپذيري سريع و فرمایشی داشته‌اند و اين امر بررسي تحولات آنها‌ را آسان‌تر مي‌كند.
محمدرضا حسینی
DOI : 0
کلمات کلیدی : زبان حقوقی ، سياق ، گونه ، اصطلاح ، واژه‌گزيني ، فارسي نو
کارگروه‌های واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی عموماً، برای واژه‌سازی، از سه روش کلیِ گرده‌برداری و واژه‌گزینی مفهومی و واژه‌گزینی نیمه‌مفهومی بهره می‌گیرند.هدف اصلی این مقاله پاسخ به این سؤال است که کارگروه واژه‌گزینی حمل و نقل دریایی، تاکنون، بیشتر از کدام یک از روش‌های مذکور استفاده کرده است. برای پاسخ به این پرسش، واژه‌های مصوب این کارگروه از این حیث بررسی و تقسیم‌بندی شده‌اند. نتایج بررسی آماری نشان می‌دهد که این کارگروه در واژه‌گزینی، به‌ترتیب، از روش گرده‌برداری، واژه‌گزینی نیمه‌مفهومی و واژه‌گزینی مفهومی استفاده کرده است. درعین‌حال، پس از بررسی آماری، تحلیل درون‌گروهی در مورد هر یک از روش‌های فوق صورت گرفته است.
عبدالعزیز تاتار
DOI : 0
کلمات کلیدی : روش‌های واژه‌‌گزینی ، گرده‌برداری ، واژه‌گزینی مفهومی ، واژه‌گزینی نیمه‌مفهومی ، شاخص‌های معناشناختی
سدة بيست دوره‌ای نو در تاريخ اصطلاحات زبان تاجيكي است. در اين دوره‌، اصطلاحات تازه با دگرگوني‌هاي فرهنگي و سياسي و پيدا شدن صورت‌هاي اداري جديد و پيشرفت علوم و فنون همراه بود و با خواسته‌ها و نيازهاي عصر حاضر سازگار شد. در اين سده، با رشد شعور اجتماعي و انتشار اولين روزنامه و كتاب‌هاي درسي، زبان ادبي و اصطلاحات آن متحول شد و براي اصطلاحات زبان معيار و نزديك كردن زبان معيار به زبان مردم سلسله‌تدبيرهايي انديشيده شد كه به‌تدريج چهرة زبان را دگرگون كرد. در اين مقاله، اين سده به دوره‌هايي تقسيم شده و رويكردها و فعاليت‌هاي مختلف در هر دوره بيان شده است. در دورة اول (از اول قرن بيستم تا حدود 1920)، به روند تغيير اصطلاحات پرداخته شده و به نقش روزنامه‌ها و مجلات و تأثير تغيير الفبا در دوره‌هاي مختلف و روندهاي نوِ اجتماعي و سياسي و فرهنگي و اقتصادي كه باعث نو شدن اصطلاحات گرديد، اشاره شده است. در دورة دوم (از 1920 تا 1980)، فعاليت‌هاي بيشتري برای تحول اصطلاحات صورت گرفت و فعاليت اولين كميتة اصطلاحات و مراكز مختلف در اين حوزه آغاز شد. برخي اشتباهات و دور شدن از اصول علمي اصطلاح‌گزيني در اين دوره صورت گرفت. الفبا ابتدا به لاتين و سپس به سريليك تبديل شد و بر تكامل اصطلاحات زبان تاجيكي تأثير گذاشت. اصطلاحات خلق‌هاي شوروي همه‌گون‌سازي شد و به روسي گرايش پيدا كرد. دورة نو (1980 تا امروز)، كه در آن، به بازسازي دولت شوروي و صاحب استقلال شدن جمهوري تاجيكستان در سال 1991 اشاره مي‌شود، كه تأثير بسيار بر رو گرداندن از وام‌گيري عيني واژه‌ها و رو آوردن به برابرجويي داشت. موانع سياسي و ایدئولوژیکی برداشته شد و نشريات به اصالت زبان رو آوردند. در این مقاله، از هر دوره نمونه‌هاي فراوان برای توضيح و توجيه مطالب ذكر شده است.
سیف‌الدین نظرزاده
DOI : 0
کلمات کلیدی : زبان تاجیکی ، املاسازی ، نوشت اصطلاحات ، روسی‌کنانی ، اصطلاح‌گزینی
برای تأمین برخی نیازهای اطلاعاتی واژه‌گزینان در تعیین معادل‌ مناسب براي واژه‌هاي بيگانه، در اوایل دهۀ هفتاد، بانك اطلاعاتي‌ای به نام گنج‌واژه طراحی و تنظیم شد. این بانک تقریباً شامل شش‌میلیون پیشینه (record)، برگرفته از 2408 عنوان کتاب شامل فرهنگ‌ها و واژه‌نامه‌هاي تخصصي و عمومي و همچنين واژه‌نامه‌هاي انتهای كتاب‌هاي تخصصيِ ترجمه‌شده است. کاربران، با کمک گنج‌واژه، به‌آسانی می‌توانند به معادل‌هاییکه تاکنون در منابع مختلف در برابر واژه‌های بیگانه آمده است دسترسی یابند. این برنامه پژوهشگران را تا حدودی در گردآوری اطلاعات مورد نیاز در تکمیل کاربرگه‌های واژه‌گزینی، یعنی شناسنامه و برگۀ هویت واژه‌ها‌، یاری رسانده است. در این مقاله سعی شده است خوانندگان تا حدودی با نحوۀ کار و امکانات و توانایی‌های این نرم‌افزار آشنا شوند.
فرزانه سخایی
DOI : 0
کلمات کلیدی : فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، واژه‌گزینی ، برابریابی ، فرهنگ الکترونیکی ، گنج‌واژه

معرفي نشريه

صاحب امتیاز :فرهنگستان زبان و ادب فارسی
مدیر مسئول :غلامعلی حدادعادل
سردبیر :احمد سمیعی گیلانی
هیئت تحریریه :
محمدرضا ترکی
غلامعلی حدادعادل
محمد دبیرمقدم
حسن رضایی باغ‌بیدی
کامران فانی
محمدرضا نصیری
شاپا :1025-0832
شاپا الکترونیکی :1025-0832

نمایه شده